Η σοβιετική τιμωρητική ψυχιατρική είναι το καθαρότερο τεκμηριωμένο παράδειγμα διάγνωσης που χρησιμοποιήθηκε πολιτικά. Είναι επίσης το θέμα όπου κυκλοφορούν οι πιο διογκωμένοι αριθμοί.
Μια διάγνωση αρκετά ελαστική ώστε να χωρέσει τη διαφωνία
Στη Σοβιετική Ένωση, η διαγνωστική κατηγορία «βραδέως εξελισσόμενη σχιζοφρένεια» — συστηματοποιημένη τις δεκαετίες του 1950 και 1960 από τη σχολή του Andrei Snezhnevsky στη Μόσχα, από παλαιότερες έννοιες όπως η «λανθάνουσα σχιζοφρένεια» του Eugen Bleuler — ήταν διατυπωμένη αρκετά ευρέως ώστε χαρακτηριστικά όπως «παραλήρημα μεταρρυθμισμού» ή «αυξημένη αίσθηση αυτοεκτίμησης» να μπορούν να προσφερθούν ως στοιχεία υπέρ διάγνωσης σχιζοφρένειας.
Η κατηγορία εφαρμόστηκε συντριπτικά σε συνήθεις ασθενείς. Η ελαστικότητά της όμως καθιστούσε δυνατή την πολιτική κατάχρηση και την άφηνε ανέλεγκτη. Το Ινστιτούτο Σέρμπσκι στη Μόσχα ήταν το κύριο ίδρυμα που διενεργούσε δικαστικές ψυχιατρικές πραγματογνωμοσύνες αντιφρονούντων.
Η επίσημη αμερικανική αποστολή του 1989 το διατύπωσε ως εξής: «Ορισμένα από τα συμπτώματα που ενσωματώθηκαν στα σοβιετικά διαγνωστικά κριτήρια για την ήπια ("βραδέως εξελισσόμενη") σχιζοφρένεια δεν γίνονται δεκτά ως ενδείξεις ψυχοπαθολογίας στις ΗΠΑ ή υπό τα διεθνή διαγνωστικά κριτήρια.»
[45] Bonnie RJ, J Am Acad Psychiatry Law 2002;30(1):136-144, παραθέτοντας αυτολεξεί την έκθεση της αμερικανικής αποστολής του 1989
Αποχώρησε πριν αποβληθεί — και επανήλθε στην Αθήνα
Η Πανενωσιακή Εταιρεία Νευροπαθολόγων και Ψυχιάτρων αποχώρησε από την Παγκόσμια Ψυχιατρική Εταιρεία τον Ιανουάριο του 1983, επικαλούμενη «συκοφαντική εκστρατεία». Δυτικοί συμμετέχοντες στην εκστρατεία κατά της σοβιετικής ψυχιατρικής κατάχρησης — ο Sidney Bloch και η Helsinki Watch, αμφότεροι γράφοντας το 1990 — αναφέρουν ότι η αποχώρηση πρόλαβε ψηφοφορία αποβολής.
Η Εταιρεία επανεντάχθηκε στο 8ο Παγκόσμιο Συνέδριο της ΠΨΕ στην Αθήνα, στις 17 Οκτωβρίου 1989, με 291 ψήφους υπέρ, 45 κατά και 19 αποχές, υπό όρους που το ίδιο το ψήφισμα ονόμαζε «πλήρη ιδιότητα μέλους με προϋποθέσεις»: επιτόπια επίσκεψη Επιτροπής Επανεξέτασης εντός ενός έτους, και έκτακτη Γενική Συνέλευση για αναστολή αν διαπιστωνόταν συνέχιση της πολιτικής κατάχρησης.
Δηλώνουμε το κενό: τα ίδια τα πρακτικά της Γενικής Συνέλευσης της ΠΨΕ δεν αποκτήθηκαν για αυτή την καταγραφή. Οι αριθμοί προέρχονται από δύο ανεξάρτητες μεταξύ τους δημοσιευμένες πηγές του 1990.
[46] Bloch S. «Athens and beyond: Soviet psychiatric abuse and the World Psychiatric Association», Psychiatric Bulletin 1990;14(3):129-133 · [47] Helsinki Watch, «The Legacy of Psychiatric Abuse in the USSR», Μάιος 1990
Δεκατέσσερις στους είκοσι επτά — και τι δεν σημαίνει αυτό
Η αμερικανική αποστολή του 1989 εξέτασε 27 ανθρώπους των οποίων τα ονόματα είχαν δοθεί από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την αμερικανική Επιτροπή Ελσίνκι και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ — περιπτώσεις που παραπέμφθηκαν επειδή η κατάχρηση ήταν ήδη υπόνοια. Δεν ήταν τυχαίο δείγμα σοβιετικών ασθενών.
Αμερικανοί ψυχίατροι βρήκαν 14 από τους 27 χωρίς ψυχική διαταραχή: 5 από τους 15 που ήταν τότε νοσηλευόμενοι, και 9 από τους 12 που είχαν ήδη αφεθεί. Σοβιετικοί ψυχίατροι που εξέτασαν τους ίδιους ανθρώπους ταυτόχρονα επίσης δεν βρήκαν τρέχουσα ένδειξη σχιζοφρένειας σε αυτούς τους 14.
Η διάκριση που αλλάζει το νόημα: ανάμεσα σε όσους ήταν πράγματι νοσηλευόμενοι — τον πληθυσμό που αφορά η φράση «χωρίς λόγο νοσηλείας» — το εύρημα ήταν 5 στους 15. Ένα τρίτο, όχι πλειοψηφία. Η διατύπωση «οι περισσότεροι στα σοβιετικά ψυχιατρεία ήταν υγιείς» δεν στηρίζεται στα ίδια τα στοιχεία της αποστολής.
[45] Bonnie RJ, J Am Acad Psychiatry Law 2002;30(1):136-144 · [58] van Voren R, Schizophr Bull 2010;36(1):33-35
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Πηγές αυτής της ενότητας
[45]Bonnie RJ. «Political Abuse of Psychiatry in the Soviet Union and in China», J Am Acad Psychiatry Law 2002;30(1):136-144
[46]Bloch S. «Athens and beyond: Soviet psychiatric abuse and the World Psychiatric Association», Psychiatric Bulletin 1990;14(3):129-133, DOI 10.1192/pb.14.3.129
[47]Helsinki Watch (Human Rights Watch), «The Legacy of Psychiatric Abuse in the USSR», Μάιος 1990
[58]van Voren R. «Political abuse of psychiatry — an historical overview», Schizophr Bull 2010;36(1):33-35, DOI 10.1093/schbul/sbp119
Γράφει οΠέτρος Χατζηαναστασίου Δεν είμαι γιατρός, νομικός ούτε ερευνητής. Κάθε ισχυρισμός εδώ παραπέμπει σε δημόσιο έγγραφο που μπορείτε να ελέγξετε· όπου κατονομάζεται πρόσωπο ή φορέας, τον κατονομάζει το ίδιο το έγγραφο και δεν αποδίδεται τίποτε πέραν όσων αυτό αναφέρει. Η σελίδα δεν δίνει ιατρική ή νομική συμβουλή και δεν συνιστά καμία ενέργεια για θεραπεία ή νοσηλεία, δική σας ή τρίτου. Σφάλματα διορθώνονται μόλις τεκμηριωθούν.