Καμία από αυτές δεν ήταν περιθωριακή. Δημοσιεύτηκαν στα κορυφαία ιατρικά περιοδικά, βραβεύτηκαν, διδάχθηκαν. Και σχεδόν κάθε φορά, ο πρώτος που είπε δημόσια ότι δεν στέκουν ήταν κάποιος από μέσα.
Το βραβείο δεν ανακλήθηκε — και δεν μπορεί να ανακληθεί
Το 1949 η Επιτροπή Νόμπελ του Ινστιτούτου Karolinska απένειμε το μισό Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής στον Πορτογάλο νευρολόγο António Egas Moniz «για την ανακάλυψη της θεραπευτικής αξίας της λευκοτομής σε ορισμένες ψυχώσεις». Το άλλο μισό πήγε στον Walter Rudolf Hess για άσχετο έργο.
Ο Moniz δεν χειρουργούσε: τις λευκοτομές τις εκτελούσε ο νευροχειρουργός Almeida Lima.
Το βραβείο δεν αφαιρέθηκε ποτέ — και κανένα Νόμπελ σε καμία κατηγορία δεν έχει αφαιρεθεί ποτέ. Η δημοσιευμένη θέση του Ιδρύματος Νόμπελ είναι ότι ούτε η διαθήκη του Alfred Nobel ούτε το καταστατικό προβλέπουν μηχανισμό ανάκλησης· το άρθρο 10 ορίζει ότι «καμία προσφυγή δεν χωρεί κατά της απόφασης». Οικογένειες ασθενών εκστράτευσαν για ανάκληση· η απάντηση ήταν αυτή.
Κατηγορία: ο Moniz ήταν νευρολόγος και ο Freeman επίσης — η λοβοτομή δεν ήταν ψυχιατρική επινόηση, ήταν νευρολογική και νευροχειρουργική που εφαρμόστηκε σε ψυχιατρικούς ασθενείς.
[35] Nobel Prize Outreach, Βραβείο Ιατρικής 1949 · Καταστατικό Ιδρύματος Νόμπελ, άρθρο 10 · Συχνές ερωτήσεις: «Μπορεί να ανακληθεί Νόμπελ; Όχι.»
Ο Bourne δεν κατεδάφισε τίποτα. Η ιστορία είναι πιο ενδιαφέρουσα.
Ο Manfred Sakel ανακοίνωσε τη θεραπεία ινσουλινικού κώματος στην Ιατρική Εταιρεία Βιέννης το 1933 και τη δημοσίευσε το 1934. Ασθενείς διατηρούνταν σε προκαλούμενο υπογλυκαιμικό κώμα.
Τον Νοέμβριο του 1953 ο Harold Bourne, τότε νεαρός ψυχίατρος, δημοσίευσε στο Lancet το «The insulin myth», υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε απόδειξη κάποιου ειδικού θεραπευτικού αποτελέσματος.
Και η ειδικότητα τον απέρριψε. Από δεκατέσσερις δημοσιευμένες απαντήσεις, εννέα υπερασπίστηκαν την ινσουλίνη και πέντε στήριξαν τον Bourne· ο William Sargant τον κατηγόρησε ότι επέλεξε τα στοιχεία του. Η θεραπεία συνεχίστηκε. Εγκαταλείφθηκε μόνο μετά την τυχαιοποιημένη σύγκριση των Ackner, Harris και Oldham το 1957 — τέσσερα χρόνια αργότερα, και σε μια στιγμή που η χρήση της ήδη έπεφτε επειδή είχε εμφανιστεί η χλωροπρομαζίνη.
Το λέμε έτσι επειδή έτσι έγινε. «Κατεδάφισε» θα ήταν ρήμα ισχυρότερο από την πηγή. Ο Bourne έγραψε μια κριτική που το επάγγελμα απέρριψε — και είχε δίκιο τέσσερα χρόνια νωρίτερα από όλους.
[38] Sakel M, Wiener Medizinische Wochenschrift, 1934 · [39] Bourne H. «The insulin myth», Lancet 1953;265(6793):964-968 · [40] Ackner B, Harris A, Oldham AJ, 1957
Δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal, όχι στο περιθώριο
Η θεραπεία αποστροφής με ηλεκτρικό ρεύμα για την ομοφυλοφιλία δεν ήταν περιθωριακή πρακτική. Μεταξύ 1964 και 1970 ο ψυχίατρος M. J. MacCulloch και ο κλινικός ψυχολόγος M. P. Feldman δημοσίευσαν τουλάχιστον εννέα εργασίες γι' αυτήν στο British Medical Journal, στο American Journal of Psychiatry, στο British Journal of Psychiatry, στο Acta Psychiatrica Scandinavica και στο Behaviour Research and Therapy.
Μεταξύ τους, το «Aversion therapy in management of 43 homosexuals», BMJ, 3 Ιουνίου 1967.
Η μέθοδος προερχόταν από τη συμπεριφοριστική θεωρία μάθησης και εφαρμοζόταν από κοινού από την ιατρική και την κλινική ψυχολογία. Τα περιοδικά που τη δημοσίευσαν είναι οι ναυαρχίδες της βρετανικής και της αμερικανικής ιατρικής.
Το νομικό συμφραζόμενο, χωρίς το οποίο η εικόνα είναι ελλιπής: οι ομοφυλοφιλικές πράξεις μεταξύ ανδρών παρέμεναν ποινικό αδίκημα στην Αγγλία και την Ουαλία μέχρι τον Sexual Offences Act 1967. Ασθενείς έφταναν σε αυτά τα ιατρεία υπό απειλή δίωξης.
[41] MacCulloch MJ, Feldman MP. Br Med J 1967;2(5552):594-597, DOI 10.1136/bmj.2.5552.594, PMID 6025594 · [42] Sexual Offences Act 1967
ΑΝΟΙΧΤΗ ΔΙΑΜΑΧΗWALTER FREEMAN ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ 1936 ΚΑΙ ΕΞΗΣ
Γιατί δεν τυπώνουμε το «3.439»
Ο Walter Freeman — νευρολόγος, ποτέ πιστοποιημένος στη χειρουργική — εκτέλεσε ή συμμετείχε σε πάνω από 3.000 προμετωπιαίες και διακογχικές λοβοτομές από το 1936 και εξής.
Κυκλοφορεί ευρέως ένα ακριβέστερο νούμερο, 3.439. Δεν το δημοσιεύουμε ως στοιχείο. Προέρχεται από τα ίδια τα αρχεία του Freeman μέσω εμπορικής βιογραφίας του 2005, δηλαδή ξεκινά από έναν τεκμηριωμένο αυτοπροβολέα που μετρά τον εαυτό του, και δεν έχει ελεγχθεί ποτέ ανεξάρτητα στο αρχείο. Η μοναδική peer-reviewed πηγή που εντοπίσαμε γράφει «περισσότερες από 3.000».
Ο Freeman χειρούργησε παιδιά. Η καλύτερα τεκμηριωμένη περίπτωση είναι ο Howard Dully, λοβοτομημένος σε ηλικία 12 ετών στις 16 Δεκεμβρίου 1960, ο οποίος έχει δημοσιεύσει τόσο τη δική του αφήγηση όσο και τις σημειώσεις του Freeman, τις οποίες ανέκτησε από το αρχείο. Δεν επαναλαμβάνουμε το «τεσσάρων ετών» που κυκλοφορεί: δεν βρήκαμε πρωτογενή πηγή.
[37]El-Hai J. The Lobotomist, 2005 — δευτερογενής, εμπορική βιογραφία· πηγή του αριθμού 3.439, μη ελεγμένου ανεξάρτητα
[38]Sakel M, Wiener Medizinische Wochenschrift, 1934 (ανακοίνωση στην Ιατρική Εταιρεία Βιέννης, 1933)
[39]Bourne H. «The insulin myth», Lancet 1953;265(6793):964-968
[40]Ackner B, Harris A, Oldham AJ — τυχαιοποιημένη σύγκριση, 1957
[41]MacCulloch MJ, Feldman MP. «Aversion therapy in management of 43 homosexuals», Br Med J 1967;2(5552):594-597, DOI 10.1136/bmj.2.5552.594, PMID 6025594
[42]Sexual Offences Act 1967 (Αγγλία και Ουαλία)
Γράφει οΠέτρος Χατζηαναστασίου Δεν είμαι γιατρός, νομικός ούτε ερευνητής. Κάθε ισχυρισμός εδώ παραπέμπει σε δημόσιο έγγραφο που μπορείτε να ελέγξετε· όπου κατονομάζεται πρόσωπο ή φορέας, τον κατονομάζει το ίδιο το έγγραφο και δεν αποδίδεται τίποτε πέραν όσων αυτό αναφέρει. Η σελίδα δεν δίνει ιατρική ή νομική συμβουλή και δεν συνιστά καμία ενέργεια για θεραπεία ή νοσηλεία, δική σας ή τρίτου. Σφάλματα διορθώνονται μόλις τεκμηριωθούν.