Ακούσια νοσηλεία: τι λέει ο νόμος και τι το δικαστήριο
Εδώ κυκλοφορούν δύο ισχυρισμοί που ακούγονται σοβαροί και δεν στέκουν όπως λέγονται: ότι «ο ΟΗΕ απαγόρευσε τον ακούσιο εγκλεισμό», και ότι «η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια». Και τα δύο χρειάζονται διόρθωση.
Ένα όργανο του ΟΗΕ λέει «να καταργηθεί». Άλλα δύο διαφωνούν.
Η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, στο Γενικό Σχόλιο αρ. 1 (2014) και στις Κατευθυντήριες Γραμμές για το άρθρο 14 (2015), δέχεται ότι ο εγκλεισμός με βάση την αναπηρία και η ακούσια ψυχιατρική θεραπεία παραβιάζουν τη Σύμβαση και πρέπει να καταργηθούν. Αυτολεξεί: «η ακούσια θεραπεία από ψυχιάτρους και άλλους επαγγελματίες υγείας συνιστά παραβίαση».
Αυτή είναι η ερμηνεία ενός οργάνου παρακολούθησης συνθήκης. Δεν είναι δεσμευτικό δίκαιο, και αμφισβητείται.
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ CRPD, 2014
Ο εγκλεισμός με βάση την αναπηρία συνιστά αυθαίρετη στέρηση ελευθερίας και παραβιάζει τα άρθρα 12 και 14. Τα κράτη οφείλουν να απόσχουν από τέτοιες πρακτικές.
ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΔΥΟ
Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, οκτώ μήνες αργότερα, στο Γενικό Σχόλιο αρ. 35 επιτρέπει την ακούσια νοσηλεία ως έσχατη λύση, εφόσον είναι αναγκαία, αναλογική και με εγγυήσεις. Το ΕΔΔΑ, στην Rooman κατά Βελγίου, αρνήθηκε ρητά να ακολουθήσει την Επιτροπή CRPD.
[13] CRPD/C/GC/1 (2014), §§40, 42 · [14] Κατευθυντήριες Γραμμές άρθρου 14 (2015) · [15] Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Γενικό Σχόλιο αρ. 35 · [16] ΕΔΔΑ, Rooman κατά Βελγίου, Τμήμα Ευρείας Συνθέσεως
ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΕΔΔΑ · Α΄ ΤΜΗΜΑ VENIOS · 5.7.2011 KARAMANOF · 26.7.2011
Δύο καταδίκες της Ελλάδας — και για τι ακριβώς
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει καταδικάσει την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 5 § 1 (ε) σε ακριβώς δύο υποθέσεις ψυχιατρικού εγκλεισμού, αμφότερες το 2011: Venios (αρ. 33055/08) και Karamanof (αρ. 46372/09).
Και στις δύο, η παραβίαση ήταν ότι δεν τηρήθηκε ο ίδιος ο ελληνικός νόμος — ο ν. 2071/1992. Στην Venios, ψυχίατρος νοσοκομείου διέταξε τον εγκλεισμό χωρίς παρέμβαση εισαγγελέα ή δικαστηρίου, και ο προσφεύγων κρατήθηκε 37 ημέρες χωρίς δικαστικό έλεγχο, χωρίς ποτέ να κληθεί να εμφανιστεί. Στην Karamanof, παραβιάστηκαν οι νόμιμες προθεσμίες και ο προσφεύγων κρατήθηκε οκτώ ημέρες αφότου δικαστήριο είχε αρνηθεί να διατάξει τον εγκλεισμό του.
Τι ορίζει ο ίδιος ο νόμος, για να φανεί το μέγεθος της παράβασης. Κατά τα άρθρα 95–99 του ν. 2071/1992, αν ο εισαγγελέας αποφασίσει τον εγκλεισμό οφείλει μέσα σε τρεις ημέρες να υποβάλει αίτημα στο αρμόδιο Πρωτοδικείο, και το Πρωτοδικείο συνεδριάζει μέσα σε δέκα ημέρες — δεκατρείς ημέρες συνολικά ως τον δικαστικό έλεγχο. Η ίδια η ακούσια νοσηλεία δεν μπορεί να υπερβεί τους έξι μήνες. Στην Venios ο προσφεύγων κρατήθηκε 37 ημέρες. [63]
Καμία από τις δύο δεν κρίνει ότι ο ακούσιος εγκλεισμός στην Ελλάδα αντίκειται στη Σύμβαση. Αμφότερες είναι διαπιστώσεις μη συμμόρφωσης με εγγυήσεις που υπάρχουν ήδη στον ελληνικό νόμο. Το πρόβλημα δεν είναι ο νόμος· είναι ότι δεν εφαρμόστηκε.
[17] Venios c. Grèce, αρ. 33055/08, 05.07.2011, §§53, 55 · [18] Karamanof c. Grèce, αρ. 46372/09, 26.07.2011
PEER-REVIEWEDSTYLIANIDIS ΚΑΙ ΣΥΝ. · 2017 SHERIDAN RAINS ΚΑΙ ΣΥΝ. · 2019 ΕΛΛΑΔΑ
Η Ελλάδα δεν είναι πρωταθλήτρια στους ακούσιους εγκλεισμούς
Κυκλοφορεί ότι η Ελλάδα έχει τα υψηλότερα ποσοστά ακούσιων εισαγωγών στην Ευρώπη. Αυτό καταρρίπτεται από το ίδιο το paper που επικαλούνται.
ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ
57,4%
των 946 εισαγωγών στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, σε πέντε μήνες του 2011, ήταν ακούσιες. Είναι ποσοστό εισαγωγών ενός νοσοκομείου — όχι πληθυσμιακός δείκτης, όχι ευρωπαϊκή σύγκριση.
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗ
78,9
ακούσιες νοσηλείες ανά 100.000 κατοίκους στην Ελλάδα, έναντι διαμέσου 106,4 σε 22 χώρες. Η Ελλάδα είναι κάτω από τη διάμεσο. Οι ίδιοι οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι τα εθνικά μεγέθη δεν είναι αξιόπιστα συγκρίσιμα.
Τα δύο μεγέθη είναι διαφορετικού είδους και δεν συγκρίνονται μεταξύ τους. Όποιος τα βάζει στην ίδια πρόταση — προς οποιαδήποτε κατεύθυνση — σας παραπληροφορεί.
[19] Stylianidis S κ.ά., Int J Law Psychiatry 2017;52:28-34, DOI 10.1016/j.ijlp.2017.04.001 · [20] Sheridan Rains L κ.ά., Lancet Psychiatry 2019;6(5):403-417
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Πηγές αυτής της ενότητας
[13]UN Committee on the Rights of Persons with Disabilities, General Comment No. 1 (2014), CRPD/C/GC/1, §§40, 42
[14]CRPD Committee, «Guidelines on article 14 of the Convention», 14η σύνοδος, 2015
[15]UN Human Rights Committee, General Comment No. 35 (2014)
[16]ΕΔΔΑ, Rooman κατά Βελγίου, Τμήμα Ευρείας Συνθέσεως
[17]ΕΔΔΑ, Venios c. Grèce, αρ. 33055/08, Α΄ Τμήμα, 05.07.2011
[18]ΕΔΔΑ, Karamanof c. Grèce, αρ. 46372/09, Α΄ Τμήμα, 26.07.2011
[19]Stylianidis S, Peppou LE, Drakonakis N κ.ά. «Mental health care in Athens: Are compulsory admissions in Greece a one-way road?» Int J Law Psychiatry 2017;52:28-34, DOI 10.1016/j.ijlp.2017.04.001, PMID 28431745
[20]Sheridan Rains L, Zenina T, Casanova Dias M κ.ά. «Variations in patterns of involuntary hospitalisation and in legal frameworks», Lancet Psychiatry 2019;6(5):403-417
[63]Ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισμός και Οργάνωση Συστήματος Υγείας», ΦΕΚ 123/Α΄/15.07.1992, άρθρα 95–99 — το κείμενο διασταυρώθηκε σε τρεις ανεξάρτητες ελληνικές νομικές βάσεις· δεν εντοπίστηκε κανένα νομοθέτημα ειδικά για την ηλεκτροσπασμοθεραπεία
Γράφει οΠέτρος Χατζηαναστασίου Δεν είμαι γιατρός, νομικός ούτε ερευνητής. Κάθε ισχυρισμός εδώ παραπέμπει σε δημόσιο έγγραφο που μπορείτε να ελέγξετε· όπου κατονομάζεται πρόσωπο ή φορέας, τον κατονομάζει το ίδιο το έγγραφο και δεν αποδίδεται τίποτε πέραν όσων αυτό αναφέρει. Η σελίδα δεν δίνει ιατρική ή νομική συμβουλή και δεν συνιστά καμία ενέργεια για θεραπεία ή νοσηλεία, δική σας ή τρίτου. Σφάλματα διορθώνονται μόλις τεκμηριωθούν.